Ik heb kerkklokken, preken, gezang en orgelspel elkaar laten afwisselen. En voor de kleintjes kan je tot slot nog vuurwerk laten horen.

Als de baan zolang stil ligt verzamelt zich natuurlijk ook een boel vuil op alles, dus ook op de rails. Gevolg: rijden gaat voor geen meter! Nu had ik dat probleem al langer, en tot nu toe probeerde ik met wasbenzine en een railgum de boel aan de praat te houden. Maar het bleef behelpen.Omdat een groot deel van de baan voorzien is van een tandrail, was het niet mogelijk een standaard railpoetser in te zetten. Ook de kleine boogstralen werken niet mee. Al langer liep ik met het idee zelf iets te maken, zodat het schoonmaken makkelijker zou gaan. Ergens op een forum zag ik een plaatje van een poetser met een losse rol en dat bracht mij op het idee om zelf een rol te maken met een uitsparing voor de tandrail. Een eerste poging om een rol uit hout te draaien mislukte (zou toch ook te licht zijn). Uiteindelijk heb ik de rol gemaakt uit 2 maten grijs electrabuis, met daarom een stuk stevig vilt. In de rol zit een zwaar stuk metaal.

De rol draait los in een uitsparing en rolt als het ware mee. De uitsparing is gemaakt met 2 stukjes kunststof hoekprofiel. Het vilt wordt bevochtigd met wasbenzine of railcleaner.

Om extra schoonmaakkracht te creëren heb ik ook een sleper met een stukje railgum toegevoegd. Deze is gemaakt van het metalen afdek schuifje van een 3,5″ diskette. Daarop is een stukje railgum geplakt en is in het midden weer een uitsparing gemaakt voor de tandrail. Vervolgens is ook nog wat extra gewicht toegevoegd in de vorm van een 10 mm bout/moer.

Op de foto zijn ook 2 buisjes te zien; in eerste instantie was het de bedoeling om daar 2 roterende borsteltjes op te plaatsen, welke vochtig werden gehouden met een schoonmaakvloeistof uit een tankje. Maar ik ben er nog niet uit hoe de aandrijving gerealiseerd moet worden. En de borstels waren te groot, zodat ze tegen de tandrail aan liepen. Voorlopig zit dit idee op de reservebank.

Werkt het? Ik geloof het wel, maar als de rail echt vies is, is de enige oplossing handmatig poetsen. Deze schoonmaker werkt wel goed voor het regelmatig schoon houden van de rail. Dus zal deze wagon t.z.t. worden afgebouwd tot een meer toonbaar model, zodat hij met de rest mee kan rijden. Overigens, het kost wel de nodige kracht, dus een stevige lok is vereist.

De houten brug is behoourlijk stevig en zal hopelijk niet kromtrekken. Voor de klei heb ik gebruik gemaakt van de beroemde DAS klei. Deze is voor weinig geld te verkrijgen bij de Action. Het voordeel is dat de droogtijd lekker lang is, zodat je niet hoeft te haasten met het afwerken. Ook krimpt de klei niet bij het drogen, dus treden er geen krimpscheuren op.

De klei wordt met een wijnfles uitgerold tot plakken van ongeveer 2 mm dik. Werk op een glasplaat of granieten aanrecht, zodat de plak makkelijk loskomt. Voor het plaatsen van de klei op de ondergrond smeer je deze eerst in met onverdunde houtlijm (ook goedkoop in de schappen van de Action te vinden) voor een goede hechting. Uit ervaring kan ik je zeggen dat je deze stap niet moet vergeten!

Als alle zijden met klei bekleed zijn, komt het artistieke werk: het aanbrengen van het steen-motief. Ik gebruikte hiervoor een ijzeren stripje voor het grofweg aanbrengen van de voegen, zodat deze redelijk recht waren. Vervolgens pak je een grote spijker en een kleine schroevendraaier o.i.d. en ga je creatief te werk om het zo echt mogelijk te laten lijken. In het echt wordt er niet van mooie rechte en gave stenen gebruik gemaakt, dus zorg voor onregelmatigheden en beschadigingen. De voegen mogen best wat dieper zijn. Zorg er ook voor dat de voeg “om de hoek” doorloopt.

Voorzijde

Achterzijde

Na een droogtijd van enkele dagen kan de brug van een kleur worden voorzien. Ik heb als basiskleur eerst een grijs-variant gebruikt en daarna getracht een steenkleur te mengen. Na drogen heb ik enkele stenen een afwijkende kleur gegeven en middels de dry-brush techniek geprobeerd wat meer dieptewerking te creëren.

Op bovenstaande foto’s is de brug in het landschap ingebouwd. De Rotband is nog niet helemaal droog en de rotsblokken (van een gietvorm) steken doordat ze nog niet van kleur zijn voorzien een beetje bleek af.

Ik ben redelijk tevreden over het resultaat. De volgende keer maak ik de stenen kleiner en moeten ze meer relief krijgen. Ook moet ik nog wat meer experimenteren met de kleuren en dry-brush techniek. Tot slot zal een volgende  brug wat eleganter moeten worden.

In dit geval is de decoder aan de linkerzijde geplaatst. Daarvoor moest wel eerst een stuk van het gewicht afgezaagd worden. Daarna is er een stukje dun stevig plastic aangeplakt, waarop met foamtape de decoder is geplakt. Zo is ook de achterzijde geïsoleerd. De decoder zit precies onder het raam; je ziet alleen nog maar het tandwiel…

Natuurlijk is ook het gebruikelijke werk uitgevoerd, zoals het isoleren van het motorschild, de ontstoorspoel en condensator verwijderd en de bedradingaangelegd.

Wat meer hoofdbrekens leverde de verlichting op. Omdat het frame en de metalen gewichten met de massa verbonden zijn, moet je er zeker van zijn dat de verlichting nergens contact kan maken met het frame. Gezien de beperkte ruimte is dat geen sinecure. Allereerst wordt de koperen strip in de kap verwijderd. Deze doet dienst als massaverbinding voor de verlichting. Daarna moet er een massadraad worden aangelegd. Ik heb meteen ook de draden voor de verlichting vervangen door dunnere exemplaren.

Om kortsluiting te voorkomen heb ik zowel voor als achter de metalen delen voorzien van stevig tape. Dit moet secuur worden gedaan, omdat er grote kans op ongewenst contact bestaat, met als gevolg rookontwikkeling uit de decoder….

Als alles is gemonteer

d

en gecontroleerd is het tijd voor een proefrit. Deze verliep prima, maar toen de kap gemonteerd was deed eerst de verlichting het niet en vervolgens trad er kortsluiting op. Er moest meer ruimte worden vrijgemaakt voor de verlichting en de isolatie was op één plaats beschadigd. Toen dat verholpen was liep de loc prima.

De loc functioneert nu al een jaar zonder problemen, maar ik ben nog steeds niet tevreden. Na mijn ervaring met SMD leds (zie ook het artikel over de Edelweiss loc en het vervolg) denk ik er nu over om de verlichtingseenheden te vervangen door printplaatjes met leds. De onderste leds kunnen dan duo leds (rood en wit) zijn, en de bovenste alleen wit. Door de printplaatjes op het frame te monteren is het mogelijk om de bedrading beter weg te werken en de (de-)montage van de kap makkelijker te maken. We gaan het nog verder uitzoeken.

Zoals in mijn vorige artikel geschreven, maak ik gebruik van SMD leds. In dit geval duo leds met zowel warm wit als met rood. De lichtopbrengst is prima, meer dan voldoende. Om de opbrengst iets te dimmem heb ik een 1 KΩ weerstand gebruikt. De leds zijn d.m.v. dunne draadjes met elkaar in serie-schakeling verbonden, en wel zo dat er 2 wit licht geven en 2 rood (voor en achter). Tip voor de volgende keer: neem geen draadjes, maar een stukje stroken-printplaat; dat werkt een stuk makkelijker. Nu zit je continue te priegelen met de draadjes en het solderen is ook niet eenvoudig. Daarbij komt nog dat gesoldeerd op een printplaatje de verbinding met de leds veel minder kwetsbaar is en dat het monteren een stuk eenvoudiger gaat.

Om ruimte te maken voor montage moest een stukje van de gewichten worden weggehaald, en zijn de dummy lampen in de kap voorzichtig opengeboord. De ledjes zijn op het onderste deel van het frame gelijmd.

Het voordeel van deze ledjes is dat er in één behuizing twee afzonderlijke ledjes zitten. Bij andere ledjes heb je soms dat wisseling van polariteit de kleur van het licht verandert, maar dat gaat niet lukken bij aansluiting op een decoder.

De volgende stap is het voorzichtig uitboren van de imitatie lampen. De gaten moeten dan gevuld worden met een glasachtige substantie. Ik wil de ledjes op het frame monteren en dus niet in de kap zelf. Omdat de loc klein is, is er weinig ruimte voor al de kabels.

Ook een uitdaging is het solderen van de draadjes aan de SMD ledjes; deze zijn 3,5 * 2,8 mm groot. Één keer niezen en je bent ze kwijt….

Wordt vervolgd…

Provisorische montage

Het idee is simpel: neem een stukje printplaat en soldeer daar verende lipjes op. Zorg dat de beide lipjes onderling geïsoleerd zijn en plaats het geheel onder loc. Zo gezegd, zo gedaan, en het resulaat is verbluffend. Als de loc en baan schoon zijn, dan kan deze met minimale snelheid rijden zonder regelmatig stil te vallen.

Nog wel wat aantekeningen:

• ik heb de lipjes iets te dicht bij de wielen geplaatst. Mijn idee was dat je hiermee voorkwam dat de lipjes naast de rail terecht kwamen in krappe bochten, maar dat valt wel mee. Nu heb je wat grotere kans dat zowel wiel als lipje op hetzelfde stukje vieze rail staan.
• gebruik licht verend materiaal, omdat de (aangedreven) as van de loc anders opgetild wordt, hetgeen gevolgen heeft voor de trekkracht. Deze neemt sowieso af, maar was in dit geval niet zo’n probleem, omdat het een tandradloc betreft.
• de buiging van de lipjes moet je proefondervindelijk vaststellen, zodat de loc niet kan blijven haken achter een stukje ongelijke rail of las.
• de afstelling van de lipjes in de breedte is ook van belang, omdat je anders kortsluiting kan krijgen op wissels: het lipje raakt dan de andere rail nabij het hartstuk.

Nagenoeg onzichtbaar

Voorzijde bedieningspaneel

Het was een klusje wat al een hele tijd op mijn agenda stond: een bedieningspaneel maken. Alle onderdelen waren al lang binnen, alleen het ontbrak zoals gewoonlijk weer eens aan tijd (en prioriteit).

Het paneel is heel eenvoudig gehouden. Omdat ik gebruik maak van de Roco Lokmaus 2 voor het rijden, is het paneel bedoeld voor de bediening van de wissels, ontkoppelrail, seinen en het licht. Ook komt er terugmelding van bezette sporen middels LEDjes. Begonnen is met een houten frame. Aan één zijde zijn 2 gaten gemaakt voor de 25-D connectoren. Het feitelijke paneel bestaat uit een kunststof plaatje, waarop met een marker het schematisch railplan is getekend.

De wissels worden bediend door tuimelschakelaars (2-voudig om), welke naast de getekende wissel wordt geplaatst. Hoewel de schakelaar al min of meer de stand van de wissel aangeeft, heb ik ook LEDjes toegevoegd. Deze staan paralel over de schakelaar, zodat er een kleine stroom gaat lopen via de wisselspoel. Uiteraard een weerstand van 1K toegevoegd. NB: dit werkt alleen maar als er gebruik wordt gemaakt van wisselstellers met eindafschakeling. Voordeel van deze schakeling is de eenvoud (geen extra draden) en de LEDjes branden alleen als de wissel echt om is.

De ontkoppelrail wordt middels eenvoudige drukschakelaars bediend. Verder zijn er nog twee hoofdschakelaars gemonteerd en zijn al vast een paar LEDjes gemonteerd voor de terugmelding van onzichtbare railsecties.

Het paneel wordt aangesloten middels twee 25-D connectoren (seriële PC stekkers). Ik zag het niet zo zitten om de kabels rechtstreeks aan te sluiten en het monteren van alle onderdelen gaat zo een stuk eenvoudiger. Voor de bekabeling naar de baan heb ik CAT-5 netwerk kabels. Hiervan had ik nog voldoende stukken liggen.Vanwege de geringe afmetingen van de pinnen en draden heb ik de voeding verdeeld over meerdere aansluitingen. Zo is ook het licht en de voeding van de ontkoppelrails via een aparte pin gevoed. Voor wat betreft de kleuren van de draden heb ik me niet zo druk gemaakt. Wat ik wel meteen gedaan heb, is een tabel maken van de verschillende aansluitingen en kabels. Zo is later snel terug te zoeken welke draad welke functie heeft.

Achterzijde (draden nog niet gebundeld)

De volgende stap is het inbouwen van de bezetmelders. Daarvoor heb ik bij Conrad een viervoudige bezetmelder aangeschaft. Feitelijk is dit een TAMS product. Omdat het een bouwpakket is, moet ik nog even een avondje solderen en alles inbouwen. De bezetmelder beschikt over LEDjes op de printplaat, welke ik ga verplaatsen naar het bedieningspaneel. De tweede 25-D connector gaat ingezet worden voor de verbinding naar de verschillende railsecties en de voeding. Zodra dit gerealiseerd is, zal ik melden wat het resultaat is.

De methode is niet moeilijk: neem een stuk klei en rol deze plat tot een dikte van 1 tot 2 mm. Smeer het oppervlak waarop de klei moet komen in met witte houtlijm en plak vervolgens de plak klei erop. Daarna randen afsnijden en laten aansluiten op de andere vlakken. Werk rustig door, want de klei wordt pas na een uur hard.

De volgende stap is het aanbrengen van de steenstructuur. Hiervoor heb ik een kleine schroevendraaier, een priem en een grote spijker gebruikt. De laatste gaf voor mij het beste resultaat. Ook moet je niet meteen in de verse klei aan de slag gaan, omdat die dan nog te zacht is. Ik heb ook nog een stalen liniaal gebruikt om de horizontale groeven in te drukken. Zo voorkom je dat het voegwerk schots en scheefs gaat lopen.

Na de eerste groef-actie komt het nabewerken. Recht toe-recht aan groeven doen een beetje onnatuurlijk aan. Ik heb bij willekeurige stenen de hoeken wat afgerond en de stenen wat “beschadigd”. Ook zijn de kruispunten van de ingesneden groeven wat netter gemaakt. Net als bij zoveel andere zaken geldt hier: volg je eigen idee en gevoel.

De hele brug was in een uurtje op deze wijze bekleed en ik was tevreden. Nu alleen nog maar een nachtje laten drogen….

Eerste klei resultaat

De volgende dag volgde de teleurstelling. De brug was krom getrokken en op sommige plaatsen was de klei gebarsten. Hier was niets meer aan te doen. Waar was het mis gegaan? Zelf denk ik aan de volgende fouten:

• de brug was gemaakt van karton van een pak Corn Flakes. Dat is makkelijk te verwerken, maar is niet al te stevig.
• wellicht de verkeerde klei gebruikt die bij het drogen krimpt
• wellicht te snel laten drogen

In ieder geval ga (moet) ik een nieuwe brug maken, deze keer van hout. En voordat ik weer met klei aan de slag ga, ga ik eerst uitzoeken of de door mij gebruikte klei te veel krimpt bij het drogen en of bijv Das klei (wordt vaak genoemd en geroemd) beter is. De foute brug kan ik in ieder geval gebruiken als testobject voor het verven.

Kromgetrokken...

en gebarsten.

Aan de rechterkant is verder gegaan met de scenery. Om de treinen te beschermen tegen vallende rotsblokken zijn enkele lawinehekken geplaatst. Verder moest er nog wat rots worden weggehakt, omdat het vrije profiel voor het spoor te krap was.

Aan de linkerkant is een boel Knauff Rotband gesmeerd. Ideaal spul: niet te zwaar en lekker stevig. Om de rotsen toch wat realistischer te laten lijken, heb ik ook gebruik gemaakt van gietmallen van Woodland. Het resultaat staat me wel aan. Daarna natuurlijk lekker kwasten met verschillende gradaties grijs.

Nu is het tijd voor het aankleden van de kale rots. Ik had nog een klein kapelletje en dat heeft zijn plaats gekregen. Op de vlakte rechts daarvan moet ook iets komen, maar ik weet no niet wat. Verder is er een pad aangelegd en dat moet nog wel geveiligd worden met stevige hekken.

Voor de stroomvoorziening van het station heb ik zelf een schakelmast in elkaar geknutseld. Gewoon met wat profielen, isolatoren van Sommerfeldt en wat spulletjes uit de rommeldoos. Hij is nog niet af, en de draden moeten nog aangelegd worden.